Wersja twojej przeglądarki jest przestarzała. Zalecamy zaktualizowanie przeglądarki do najnowszej wersji.
 

KRÓTKA HISTORIA MIASTA

 
            Kietrz - miasto położone na Nizinie Śląskiej w południowej części województwa opolskiego. Jest to przedpole Brany Morawskiej. Kietrz leży w południowej części płaskowyżu głubczyckiego nad rzeką Troją. Początki osadnictwa na tych terenach sięgają czasów prehistorycznych.

            Obszar Kietrza był u zarania porośniętym gęstwiną terenem. Próbując doszukać się etymologii nazwy Kietrz, możemy wyprowadzić ją od słowa kierz, które oznaczało krzak lub kertj. zarosła.[1] W języku czeskim Kietrz nosi nazwę Ketr, w niemieckim natomiast Ketschr.[2]

            Archeologia dowodzi, że już w starożytności przebiegały tędy szlaki komunikacyjne w kierunku Bałtyku, co pozwoliło na szybkie zasiedlenie tych terenów i dało początek osady o nazwie Kaczer. Koniec IX wieku to czas, kiedy ziemie te zamieszkiwało słowiańskie plemię Gołęszyców, stąd tereny te często określa się mianem Ziemi Gołęszyckiej. Kietrz ze względu na swe przygraniczne położenie ?lawirował"' pomiędzy dwoma sąsiadującymi państwami. Stąd dzieje tej ziemi z tego okresu są ściśle związane z dziejami obu sąsiadów. Pierwotnie Kietrz znajdował się we władaniu czeskim, a próbując mówić o pierwszych dokumentach pisanych potwierdzających ten fakt, należy wspomnieć o dokumencie z roku 1037. Wtedy to książę Brzetysław podarował te ziemie wraz z przysiółkami biskupowi ołomunieckiemu.[3]  Jest to najwcześniejszy dokument mówiący o tych terenach.

            Kietrz    staje    się    widownią    burzliwych    walk    polsko-czeskich o panowanie nad tymi i sąsiednimi terenami. Kietrz nie oparł się najazdowi Tatarów na ziemie polskie z roku 1241, został wtedy przez udające się na Morawy wojska tatarskie zrujnowany, a ludność była zmuszona ratować się ucieczką.

        Koniec XIII wieku to czas, kiedy Kietrz znajduje się pod jurysdykcją biskupa Brunona, który nabył te wpływy za sprawą króla czeskiego Ottokara II. Biskup sprowadzając tu nowych osiedleńców przekazywał wybranym ziemie    w zamian za co byli oni zobowiązani stawić się w razie potrzeby zbrojnie. Czas rządów biskupa Brunona to czas rozkwitu tych terenów. Postanowił on urządzić tu swój folwark, w ramach którego działał między innymi staw rybny oraz młyn. Biskup ustanowił tu także swoją rezydencję, w której często urzędował. Wszystkie te starania prowadziły do rozwoju miejscowości, a nie bez znaczenia było również to, że Kietrz znajdował się na skraju dróg z Opawy do Koźla i z Raciborza do Głubczyc.

        W roku 1321r. biskup ołomuniecki Konrad pisze o lokacji Kietrza na prawie zachodnim, ponadto dodaje: "oppidum nostriun in Keischir per nos instauratum noviter" co oznacza: "...miasto nasze w Kietrzu na nowo ustanawiamy...". Wzmianka ta mogłaby sugerować, że Kietrz jako miasto istniał już dużo wcześniej. Wynika to z użytego tu zwrotu ?noviter", które obok znaczenia ?nowo'" może również oznaczać ?ponownie". Jednak datę tę przyjmuje się jako rok nadania praw miejskich Kietrzowi.[4] Funkcję wójta         w tych czasach pełnił w Kietrzu główny lennik, który miał obowiązek świadczenia biskupowi ołomunieckiemu służby wojskowej. Do jego uprawnień należało również sądownictwo sprawowane wspólnie z miejskimi ławnikami. Warto również wspomnieć, że urząd wójta mógł być dziedziczony ale  i  także  odsprzedawany.   Pod koniec  XIII  wieku  tereny  biskupstwa ołomunieckiego zostały podzielone na osiem obwodów. Wśród nich jeden obwód stanowiły tereny Kietrza wraz z wsiami: Pietrowice Wielkie, Krotoszyn, Tłustomosty, Księżepole, Kozłówka, Langów. Cała ludność obwodu była zobowiązana płacić biskupowi ołomunieckiemu podatki. Kolejne lata historii Kietrza to okres, w którym bardzo często przechodził on z rąk do rąk. Dokumenty wspominają    o kilku znaczniejszych lennikach, takich jak: Jan Zachs - właściciel dworu  i posiadłości ziemskich; Mikołaj Klemens Lot - sędzia ziemski księstwa raciborskiego.

        Kolejne dziesiątki lat to okres, w którym Kietrz znajdował się pod wpływem rodziny Gaszyńskich. Z rodziną tą związana jest historia istniejącego tu od XIV wieku zamku, który został zburzony przez Husytów w roku 1428, a następnie na nowo postawiony i odtąd jego dzieje związane są z historią miasta (Fot. 1). Wśród rezydujących na zamku wymienia się Jana i Grzegorza z Kietrza, Kacpra Rottenberga, by w końcu w roku 1559 trafić na postać Mikołaja Gaszyńskiego. Mikołaj poślubił w 1554 roku córkę właściciela lennego Mikołaja Lothy Magdalenę, z którą później osiadł na zamku stając się protoplastą rodu Gaszyńskich z linii kietrzowskiej. Warto tu nadmienić, że ród Gaszyńskich posiadał rozległe posiadłości na Śląsku i Morawach.. Potomkowie rodu Gaszyńskich przetrwali do XIX wieku, kiedy to dwaj bracia Armand i Ferdynand zamknęli męską gałąź swojego rodu nie pozostawiając potomka

        W okresie gdy Mikołaj Gaszyński osiadł na zamku w Kietrzu powstaje gorzelnia wraz z wyszynkiem. Jednak w tym też czasie rozwinęło się słynne do czasów współczesnych rzemiosło tkactwa i sukiennictwa, które zdominowało inne istniejące tu rzemiosła. Połowa XVI wieku to czas, kiedy Kietrz otrzymał prawo do dwóch rocznych jarmarków. W roku 1635 Kietrz otrzymał kodeks praw miejskich, który precyzował obowiązki dotyczące gmin należących do Kietrza, na Kietrz nałożono zaś obowiązek podatku i daniny na rzecz władcy.

        W latach 1641-1757, 1829, 1840 miasto nawiedzały pożary, stąd nikłość budowli zabytkowych. Ponadto Kietrz rujnowany był poprzez działania wojenne Szwedów i wojsk protestanckich. Mimo wszystko w Kietrzu zauważalne są, obok kościoła inne zabytki. Na plan pierwszy wysuwa się pomnik Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, który powstał w roku 1730 z inicjatywy ówczesnego proboszcza księdza Jana Bergena. Pomnik ten usytuowany jest w centrum miasta. Wykonany został z piaskowca w stylu barokowym. Jego wysokość sięga 13 metrów. W górnej części pomnika ustawione są płaskorzeźby Najświętszej Marii Panny i św. Elżbiety. W narożnikach pomnika o czworokątnym kształcie znajdowały się pierwotnie cztery posągi świętych (choć jeden z nich nie przetrwał czasów wojny). Całość okala żelazna balustrada pochodząca z XVIII wieku. Ponadto na pomniku znajdujemy inskrypcję wychwalającą twórcę pomnika. Po przeciwnej stronie placu, na którym stoi pomnik Nawiedzenia umieszczony jest pomnik świętego Floriana pochodzący z I połowy XVII wieku. Podobnie jak pomnik Nawiedzenia i on wykonany jest z piaskowca, a obecnie liczy 4,5 metra wysokości. Pomnik powstał w roku 1734 i nie znany jest jego autor. Na szczycie pomnika znajduje się odziana w rycerską zbroję, z twarzą zwróconą ku niebu postać świętego Floriana. Pomnik również zawiera łacińską maksymę chwalącą i proszącą o pomoc świętego Floriana. W łatach przedwojennych do tegoż pomnika odbywały się procesje proszące o błogosławieństwo[5] Ponadto w Kietrzu znajdują się także pomniejsze figury przedstawiające świętego Jana Nepomucena (dwie figury), świętego Józefa z dzieciątkiem oraz figura Matki Bożej Niepokalanie Poczętej,[6]

        Położenie Kietrza na pograniczu polsko-czeskim przyczyniło się do napływu ludności czeskiej i rozwoju handlu Koniec XVIII wieku to czas rozbudowy miasta. Liczba mieszkańców sięga 1300 osób. Ludność Kietrza zrzeszała się w dziesięciu różnych cechach rzemieślniczych. Natomiast w roku 1890 liczba mieszkańców wynosi ponad 4000 osób.[7] Ludność Kietrza składała się z wielu narodowości, między innymi: Niemców, Morawian, Polaków i Żydów. Ci ostatni, mimo swej małej liczby, wybudowali tu synagogę, jak także szkołę żydowską. Kres ich istnienia to początek II Wojny Światowej.

        Wiek XIX to czas szybkiego rozwoju tkactwa w Kietrzu. Przemysł tkacki wypiera ręczne warsztaty tkackie, które zostają zastąpione nowoczesnymi maszynami w fabrykach. W roku 1866 na środku rynku wybudowano ratusz, a władze miejskie zdecydowały się na budowę budynku sądowego. Pod koniec XIX wieku powstaje nowy ratusz oraz budynek poczty. Niebagatelną rolę dla rozwoju miasta odegrało także połączenie kolejowe utworzone w roku 1896, a łączące Kietrz z Pietrowicami Wielkimi, co otworzyło inną drogę ku Śląsku

        Przełom wieków XIX i XX to czas kryzysu miasta. Dotyka on przede wszystkim produkcji w tkalniach. Okres po I Wojnie Światowej był czasem poprawy koniunktury miasta, na co wskazuje fakt, że w roku 1935 istniało tu już 5 niezależnych od siebie fabryk tkackich. Ponadto istniały 4 młyny, wytwórnia gipsu, browar, tartak, gazownia miejska, a o samym gospodarczym rozwoju miasta może świadczyć liczba 89 przedsiębiorstw handlowych. Początek XX wieku to czas, w którym magistrat Kietrza składał się z burmistrza i 15 radnych.

        Czas II Wojny Światowej to okres, w którym w Kietrzu istniał obóz przymusowej pracy i niemieckiej komando pracy. Dnia 31 marca 1945 roku miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną, zniszczone i podpalone, a ludność pochodzenia niemieckiego została wysiedlona. Do Kietrza zaczęli napływać nowi mieszkańcy, głównie z południowo-wschodniej Polski, oraz wysiedlona ludność ze wschodnich terenów II Rzeczpospolitej. Miasto powoli podnosiło się ze zgliszczy wojennych. Czasy powojenne to okres rozwoju przemysłu tkackiego i rolnictwa. Te dwie dziedziny życia gospodarczego przyczyniły się do rozwoju miasta i wzrostu liczby jego mieszkańców.
 

[1] Zob. A. Bruckner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 1970. s. 174.

[2] Por. E.Komarek, Pfarrgemeide Kafscher OS, Gleiwitz 1937, s.2.

[3] T. Groeger, Historischer Beitrag zur Geschichte der Stadt undHerrschafi Katscher, Leobschutz 1887, s. 256.

[4] Por. W. Dziewulski, Dzieje Kietrza , Kwartalnik Opolski, nr 7/25, (1961), nri, s. 40.

[5] P. Mazur, Poznaj zabytki naszej parafii (red.), w: Nowiny Parafialne 1 l(1995),s. 12.;        zob. T. Chrzanowski, M. Komecki, Katalog zabytków sztuki w Polsce tom 7, woj. Opolskie, zeszyt 2, powiat głubczycki, Warszawa 1961, s.41.

[6] T. Chrzanowski, M. Komecki, dz. cyt., s. 46

[7] Por. Kietrz 132.1. pod red. A. Śliwickiego, W. Motyka, E. Poiańskiej, J. Pałki, Racibórz 1990, s.3.